Laatste onderstuk op de Prinsengracht krijgt een optopping

Er worden plannen gemaakt voor de herbouw van het half gesloopte pand op de hoek van de Prinsengracht en de Lauriergracht. De eigenaar streeft een 'optopping' na, waarbij twee woningen aan het onderstuk worden toegevoegd.

Het gaat om één van de laatste onderstukken in de binnenstad, waarvan er in de jaren zeventig honderden waren. In die tijd was het heel gebruikelijk om het oorspronkelijke pand te herbouwen (zie Amsterdam, bijna gesloopt). Van het in 1890 gebouwde hoekpand Prinsengracht 254 bestaan nauwkeurige bouwtekeningen, dus herbouw is goed mogelijk. Dit plan, waarvoor de deskundige restauratiearchitect Kees Doornenbal was benaderd, is echter door de eigenaar niet ingediend, omdat de bouwhoogte niet past in het bestemmingsplan. Die staat toe: max. 15,5 m + 4m. De afwijking bedraagt slechts 75 cm. Ambtenaren van het stadsdeel hebben laten weten dat deze geringe afwijking weliswaar mogelijk is, maar een dergelijk besluit 'kwetsbaar' zou zijn, omdat omwonenden daartegen succesvol bewaar kunnen maken. De opdrachtgever besloot toen het pand niet te herbouwen: hij wil niet afwijken van het bestemmingsplan.

Een voor de hand liggende oplossing zou zijn om dan één verdieping minder te bouwen. Dat kan best, want het oorspronkelijke pand was hoger dan de omringende bebouwing. En de verhoudingen worden er, door de gelijke verdiepingshoogten, bij één verdieping minder niet slechter op, integendeel, gaan er zelfs op vooruit. Zo'n plan is echter niet ingediend, ook niet besproken in de COK, maar wel overwogen. De welstandscommissie staat namelijk alleen een herbouw toe, wanneer er sprake is van een "100 % exacte replica" vanwege veronderstelde eisen van UNESCO en RCE. Dit werd desgevraagd door de secretaris van de COK bevestigd.

Het gevolg is dat aan een bekende nieuwbouwarchitect, namelijk Liesbeth van der Pol (DOK architecten), een eigentijds ontwerp is gevraagd voor de 'optopping' van het pand: "De commissie stelt dat het tonen van een overgang in tijdlagen, met een hoogwaardig modern deel boven een zorgvuldig en historisch verantwoord herbouwde onderbouw, een zeer interessant plan kan opleveren op deze prominente locatie in de binnenstad."

De VVAB was aanwezig bij de behandeling in de welstandscommissie en kon zodoende kennis nemen van het ontwerp voor de nieuwbouw door DOK architecten (een afbeelding van het ontwerp mocht van de opdrachtgever niet worden gereproduceerd). Gelukkig kon worden vastgesteld dat er geen onaanvaardbare aantasting van het beschermd stadsgezicht dreigt: het ontwerp refereert aan het oorspronkelijke gebouw en kan zorgvuldig en passend op deze gevoelige locatie genoemd worden, al zal veel afhangen van de detaillering en uitvoering. Toch is het jammer dat een echte reconstructie niet mogelijk bleek. Aan de andere kant blijft met dit ontwerp de herinnering bestaan aan het mogelijk laatste onderstuk in de binnenstad.

(WS, 20/5/2026)