VOC-zaal in Oost-Indisch Huis ontmanteld

Handhavingsverzoek tegen de UvA ingediend

De VVAB heeft de gemeente verzocht handhavend op te treden tegen de UvA vanwege de ontmanteling van de VOC-zaal in het Oost-Indisch Huis aan de Oude Hoogstraat. Dit is namelijk gebeurd zonder vergunning. Er is dus ook geen mogelijkheid geweest voor belanghebbenden bezwaar te maken tegen deze ontsiering van een rijksmonument.

In een artikel in het verenigingsblad Binnenstad heeft de VVAB, naar aanleiding van de discussie over de VOC-zaal, de geschiedenis van het pand en de Bewindhebberszaal uitvoerig beschreven. Daaruit is gebleken dat het 17de-eeuwse gebouw een historiserende bouwcampagne onderging, die begon in 1891 met de ingreep naar ontwerp van de rijksbouwmeester, architect C.H. Peters. De rolwerkgevel van de oudste vleugel werd toen ook in de 17de-eeuwse toestand teruggebracht, ook door het aanbrengen van kruiskozijnen. Door deze 19de-eeuwse restauratie van de rijksbouwmeester werd de binnenplaats een historische evocatie van het VOC-tijdperk. Peters zette daarmee voort wat men in de 17de eeuw al tweemaal eerder had gedaan: het in dezelfde trant voortbouwen op de gevel van Hendrick de Keyser langs de binnenplaats. Een ingreep die inmiddels een onuitwisbare episode uit de bouwgeschiedenis van het complex is geworden. Hier eindigde de reconstructie van het Oost-Indisch Huis echter niet. Bij de restauratie van de oudste vleugel in 1976 werden de kruiskozijnen in een meer 'historisch-correcte' vorm gebracht en kreeg het interieur - dat in de loop van de jaren volkomen was uitgesloopt en verrommeld - een meer passende inrichting. De architecten Jaap Schipper (1915-2010) en Bart van Kasteel (1921-1988) hadden op de hoofdverdieping bovendien de plafonds met moer- en kinderbinten teruggebracht. Zo bezien kan de reconstructie van de Bewindhebbers- of VOC-kamer door Ruud Meischke (1923-2010) en Henk Zantkuijl (1925-2012), medewerkers van het toenmalige gemeentelijk Bureau Monumentenzorg (BMZ), in 1997-2001 de afsluiting van een historiserende bouwcampagne worden genoemd, die in 1890 door het Rijk was begonnen en tot doel had de oude luister van het cultuurhistorisch zeer van belang zijnde VOC-gebouw te herstellen.

In een discussieavond over de VOC-zaal in deze zaal zelf op 9 maart 2023 is de UvA duidelijk geworden dat een wijziging van deze zaal niet zonder vergunning mogelijk is. Ook is dit medegedeeld door Monumenten en Archeologie (MenA), de rechtsopvolger van BMZ. Het bevreemdt de VVAB dan ook zeer dat dit nu toch is gebeurd.

Het verwijderen van het meubilair en de replica-schilderijen aan de muur is ongetwijfeld vergunningsvrij, maar dat geldt zeker niet voor de aantasting van de schouw, die haar wapens, festoenen en kapitelen kwijt raakte en een onttakelde indruk maakt - wat klaarblijkelijk ook zo bedoeld is. Ook het achterwege laten van een schouwstukje, waardoor de bakstenen zichtbaar worden, kan als een ontsiering worden gezien. De gedeeltelijke onttakeling van de schouw is volkomen onnodig, zelfs niet als een ander verhaal over de VOC moet worden verteld - integendeel zelfs. Het lijkt door politieke motieven ingegeven.

Het handhavingsverzoek betekent dat alsnog moet worden beoordeeld of de ingreep mogelijk is. Zo zal er een advies moeten komen van Monumenten en Archeologie en zal de Commissie voor Omgevingskwaliteit (COK) ernaar moeten kijken. De VVAB gaat ervan uit dat zal worden besloten dat de UvA de schouw in haar oorspronkelijke staat moet terugbrengen.

[Handhavingsverzoek] (PDF-bestand)

[Discussie over de VOC-zaal] (Binnenstad 310)

(WS, 7/3/2026)