Welstandstoezicht en eigenaarsbelang

Sinds 1 januari 1996 zijn de adviescommissies die moeten waken over de architectonische kwaliteit van bouwplannen in de binnenstad in elkaar geschoven tot de Commissie voor Welstand en Monumenten Amsterdam.

Voor de binnenstad heeft die commissie jaarlijks honderden plannen te beoordelen. In geen stadsdeel wordt zo intensief gebouwd en verbouwd als binnen de Singelgracht. Sinds de samenvoeging zijn de vergaderingen openbaar en zijn de verslagen verkrijgbaar voor belangstellenden. Omdat ons tijdschrift nogal eens kritiek bevat op wat ten slotte - wellicht na herhaalde behandeling en wijzigingen - het stempel "geen bezwaar" heeft gekregen, volgt hiernaast het oordeel over een tweetal projecten, als verheugende voorbeelden van de tegenwoordig gehanteerde toetsingscriteria. Daaruit blijkt, van hoeveel belang het raadsbesluit is geweest om akkoord te gaan met de aanwijzing van de binnenstad tot beschermd stadsgezicht. Het geblaat over de eigentijdse accenten die het historische stadsbeeld zo nodig moeten provoceren, wordt daarmee stilzwijgend gedeponeerd, waar het thuis hoort: de prullenmand van reclamekreten.

Nog een ander aspect van het probleem bouwen in de binnenstad komt uit deze beoordelingen naar voren: eigenaren die graag willen slopen. Sloop en nieuwbouw is immers goedkoper dan herstel en woningverbetering en levert meer op. Bovendien zijn dat de vroegere bewoners weg. Kortom: in de afgodendienst van het Gouden Kalf schrijft het heilige marktbeginsel voor: sloop en nieuwbouw is goed, herstel en woningverbetering is onzakelijk, anders gezegd: diefstal uit je eigen portemonnee. Daartoe kan toch niemand worden verplicht? De grenslijn tussen sloop en herstel wordt bepaald door de constructieve staat van het bestaande gebouw, maar iedereen weet dat het achterwege laten van het noodzakelijke onderhoud na korte of langere tijd resulteert in bouwvalligheid.

Doordat de commissie nu - terecht! - het argument "het beleid beschermd stadsgezicht" in de weegschaal legt, slaat deze door naar instandhouding van het bestaande. Uiteindelijk blijft de verantwoordelijkheid voor het al dan niet verlenen van een sloop-, een bouw- c.q. een monumentenvergunning berusten bij Burgemeester en Wethouders. Het College kan de eigenaren herinneren aan de plicht om hun gebouwen goed te onderhouden. Scherper bouwtoezicht is daarvoor het instrument. Zie het bericht over Keizersgracht 268 in ons vorige nummer.

Geurt Brinkgreve

(Uit: Binnenstad 171, jul./aug. 1998)