Westerstraat 236-240

Toen, ruim een eeuw geleden, de schrikbarend slechte woontoestanden in de Jordaan onderzocht werden en er rapporten over verschenen kwamen als de slechtste categorieën de kelderwoningen en de woningen aan inpandige sloppen te voorschijn.

Daar kwam nauwelijks daglicht, het was er vochtig en benauwd, waterleiding en sanitair ontbraken veelal. De Woningwet verschafte het instrument om stelselmatig verbetering te brengen: onbewoonbaar-verklaring, onteigening in het belang van de volkshuisvesting en financiering van nieuwbouw via de woningcorporaties. Hoe dicht bebouwd, om niet te zeggen dichtgeslibd, de woonblokken waren, toont het hierbij afgebeelde plattegrondje van het bouwblok Goudsbloemstraat-Derde Goudsbloemdwarsstraat-Lindengracht, dat door de Bouwonderneming Jordaan al vóór het van kracht worden van de Woningwet was vervangen door een blok voor die tijd riante één- en tweekamerwoningen.

De kelderwoningen waren in 1940 al nagenoeg verdwenen, en voor de stadsvernieuwing volgens het globale bestemmingsplan-1972 werd veel van de oude bebouwing gesloopt, te veel zelfs omdat de invloed van de monumentenzorgers beperkt bleef tot individueel beschermde panden. Inmiddels kentert het getij: het geld voor de sociale sector raakt op en onder de bewoners groeit de mening: geen verdere sloop-nieuwbouw, maar verbetering van wat er nog staat van de Jordaan van vóór het bestemmingsplan.

Inpandige huizen die vanaf de straat alleen door een overbouwde gang te bereiken zijn, worden niet langer bij voorbaat tot sloping veroordeeld, maar bekeken op hun mogelijkheden tot herstel. Dat deed de woningcorporatie Zomers Buiten in Westerstraat 236-240. Bij stadsvernieuwingsprojecten worden als regel de oude schuiframen met hun houten roedenverdeling vervangen door moderne met een ongedeeld dubbel glasvlak. Die zijn ongetwijfeld doelmatiger voor de klimaatbeheersing in de woningen. De roedenverdeling vormt echter een belangrijk element in het "gezicht" van de binnenstad. Het was op verzoek van het lid van onze 'waakhond-commissie' de heer Baxmeier, dat de heren Harmsen en De Vos, projectleiders van de renovatie in de Westerstraat met instemming van hun directie moderne ramen konden aanbrengen, die voor het gemak van de bewoners horizontaal en verticaal zijn te openen en toch een roedenverdeling hebben volgens de maatvoering zoals de ramen voorheen hadden. En dit bedrogje is nauwelijks herkenbaar.

Het casco van de panden was nog bruikbaar; dat is nu opnieuw ingevuld met aantrekkelijke woningen. Het gezicht naar de binnenplaats hoort weer bij de Jordaan en dat is van belang. Het gaat in dit geval niet om beschermde monumenten of beeldbepalende panden, maar om pretentieloze aannemersbouw van­ uit het begin van onze eeuw, niet eens zichtbaar aan de straat, in een stedebouwkundige situatie die volgens de huidige normen eigenlijk niet meer zou mogen bestaan. De traditionele vorm en detaillering van de ramen zijn echter van wezenlijke betekenis voor het aanzien van de binnenstad, en juist op dit punt wordt veel gerommeld. Vandaar onze waardering voor de bereidheid van Zomers Buiten om te luisteren naar iemand die met oog voor dergelijke details in de stad rondloopt.

Geurt Brinkgreve

(Uit: Binnenstad 163, april 1997)