Stofkam

In de inmiddels beruchte Stofkamnota werden in de binnenstad van Amsterdam plaatsen aangegeven, waar volgens de inzichten van het gemeentebestuur voornamelijk koopwoningen zouden kunnen worden gerealiseerd om tot het jaar 2000 ongeveer 1000 nieuwe woningen per jaar te realiseren.

De nota is berucht, omdat er niet veel onderzoek aan is voorafgegaan. Twee fietsende ambtenaren zouden binnen 14 dagen de mogelijke bouwplaatsen hebben geïnventariseerd. De nota vertoonde alle sporen van de haast. Er is niet alleen gekeken naar open terreinen en gaten in de bestaande bebouwing, maar ook naar groengebieden.

Frederiksplein

Op de plaats van het voormalige politiebureau aan de Achtergracht zou een stadvilla gebouwd kunnen worden. Inmiddels is deze bouwlocatie na protest van de buurtbewoners geschrapt. Het bouwvoornemen maakte de omwonenden wel duidelijk, hoeveel waardering er bestond voor het negentiende-eeuwse politiebureautje dat onder de bomen van het Frederiksplein en aan het water van de Achtergracht herinnerde aan de tijd dat de stad minder politie en de politie minder ruimte nodig had.
De waardering voor het houten gebouwtje was aan­leiding om het gemeentebestuur te verzoeken, het pand op de Gemeentelijke Monumentenlijst te plaat­sen. Stedebouwkundig is het voormalige politieposthuisje beeldbepalend in het parkachtige gedeelte van het Frederiksplein en cultuurhistorisch is het van grote waarde als gaaf voorbeeld van de eerste permanentere huisvesting van de politie na de op­heffing van de nachtwacht in 1878. De Amsterdamse Raad voor de Monumentenzorg heeft in oktober 1995 een positief advies uitgebracht aan de wethou­der Monumentenzorg.

Herengracht 531-537

Om de het pand Kloveniersburwal 50 te kunnen verwerven is er tussen de eigenaar en de gemeente een ruil geregeld. Als tegenprestatie voor het over­dragen van de voormalige Hersteld Evangelische Lutherse Kerk werden o.a. de panden Herengracht 531-537, binnenkort het voormalige Bevolkingsregis­ter, aangeboden.
Bij de overdracht is verzuimd om voorwaarden te stellen ten aanzien van het behoud van de panden, zoals wel gebeurde bij de overdracht van het voor­malige Stadhuis. Voorwaarden niet alleen be­treffende het exterieur, maar ook betreffende het in­terieur. De panden zijn opgenomen in het Monu­menten Selectie Project, maar zoals bekend kan de plaatsing op de monumentenlijst nog wel even duren. De Amsterdamse Raad voor de Monumen­tenzorg heeft de wethouder positief geadviseerd over de voorgenomen plaatsing op de rijkslijst.

De Plantage

Na de publikatie van het Stadsbeeldplan De Plan­tage werd aangenomen dat dit fraai verzorgde boekwerk, uitgebracht door de Dienst Ruimtelijke Ordening van de gemeente voldoende houvast bood om de buurt afdoende te beschermen. Bij het eerste bouwplan na het verschijnen van het mooie boek­werk bleek dat toch niet geheel en al het geval. De nieuwbouw aan de Plantage Middenlaan op de hoek van de Plantage Parklaan was geheel en al in tegenspraak met de goede bedoelingen van het Stadsbeeldplan. Toen de verantwoordelijke wethou­der hier door de buurt en de leden van de Commis­sie van bijstand op werd aangesproken gaf hij aan dat dit een vergissing was en dat het de laatste keer zou zijn dat zoiets zou voorkomen. Inmiddels blijkt dat aan de Plantage Muidergracht een bouwplan wordt voorbereid dat uitgaat van sloop/nieuwbouw. Er is nog geen bouwaanvraag in­gediend, maar inmiddels vindt wel overleg plaats tussen de architect en de Dienst Ruimtelijke Orde­ning.
Het betreft Plantage Muidergracht 13. De gevel is een onderdeel van de gevelwand van nrs. 1 tot en met 23; behalve nr. 13 zijn het allemaal gemeente­lijke monumenten. Het pand nr. 13 komt wel voor op de lijst van de Commissie Dooijes en is waar­schijnlijk ten onrechte niet meegenomen met de an­dere panden.
Dezelfde wethouder van de vergissing en de laatste keer laat nu weten dat als het pand passend is in het bestemmingsplan en als er geen weigeringsgronden zijn als welstand en Bouwverordening, dat de bouwvergunning niet kan worden geweigerd. Ach­ter iedere laatste keer komt kennelijk een nieuwe laatste keer. Als alleen plaatsing op de Monumen­tenlijst bescherming biedt, dan zullen langzamerhand steeds meer waardevolle panden in het stads­beeld - en dit pand hoort daar absoluut bij - op ge­meentelijke of rijkslijsten geplaatst moeten worden.

Utrechtsedwarsstraat

Cluster Twin 1 en 2 heten de bouwplannen in de Utrechtsedwarsstraat naar de Indianen tweeling (Christmas Twins) die sinds jaar en dag een koffiehuis in de straat exploiteren. Zij hebben geen enkele persoonlijke bemoeienis met het plan van aanpak van dit "cluster". Sinds juli 1994 is hier wel het een en ander aangepast. Het gemeentebestuur heeft nu besloten dat er een tweesporenbeleid zal worden gevoerd. De eigenaren zullen worden gestimuleerd zelf hun pand op te knappen en daarnaast bereidt de gemeente bestem­mingsplannen en onteigeningsplannen voor om, wanneer de eigenaars niets aan hun panden zouden doen, zelf de panden in eigendom te verwerven om ze te kunnen verbeteren. Voor de monumenten zal een subsidieregeling gel­den van maximaal f 270.000 per pand. Voor overige panden geldt een subsidieregeling van maximaal f 60.000 per woning voor een eigenaar /bewoner en maximaal f 100.000 per pand als het pand bestaat uit een woning. Eigenaar/verhuurders krijgen maxi­maal f 20.500 per woning. Als de gemeente uiteindelijk tot onteigening zal overgaan, zal de marktwaarde van het pand worden vergoed. De marktwaarde leerden de buurtbewo­ners is afhankelijk van de kwaliteit en de ligging van het pand. Daarnaast bestaat nog de mogelijkheid van vergoeding van verhuiskosten en bedrijfs­schade. Een overleggroep, bestaande uit bewoners en ambtenaren, gaat de komende drie jaar regelma­tig overleggen.

Panaalsteeg

Op de hoek van het Singel en de Prins Hendrikkade stond tot 1829 de Haringpakkerstoren, een middel­eeuwse vestingtoren ter afsluiting van de stadsmuur aan het Singel. Aan de periode dat de verwerking van haring nog een belangrijke bestaansbron van de stad was dankt ook de Panaalsteeg haar naam. Op de oude kaarten is goed te zien dat de panden Prins Hendrikkade 1 tot en met 4 grote gelijkenis vertoonden met het nog bestaande trapgeveltje van Prins Hendrikkade 5. Prins Hendrikkade 2, 3 en 4 bestaan nog uit onderstukken.
IJverige stofkamambtenaren hebben vastgesteld dat hier een potentiële bouwlocatie ligt en hebben een Stedebouwkundig programma van eisen Panaal­steeg opgesteld. Om tot onteigening te kunnen overgaan dient het bestemmingsplan gewijzigd te worden. De ge­meente wil de Panaalsteeg onttrekken aan de open­bare weg en wil dat de steeg overbouwd gaat wor­den. Er wordt een nieuwe vorm voor de rooilijn voorgesteld, waardoor de kop van het bouwvolume een elegantere vorm krijgt. De kop wordt volgens de gemeente opgetild door de pui op de begane grond een meter terug te leggen. Het gebouw krijgt hierdoor een lichtvoetiger karakter. Hiermee wordt verwezen naar het aan de overzijde van het Open Havenfront gelegen gebouw van de architecten Benthem en Crouwel. Tijdens het buurtoverleg werd gevraagd, of het niet mogelijk was, de sfeer van de oude gevel terug te krijgen. De bewoonster van Prins Hendrikkade 5 vond dat het eventueel nieuw te bouwen gebouw niet mag lijken op het nu ingetekende volume. Zij uitte bovendien bezwaren tegen het wijzigen van de rooilijn, waardoor zowel het zicht op de monumen­tale trapgevel van Prins Hendrikkade 5 en haar uitzicht zou worden belemmerd. Omdat het huidige plan net haalbaar is - de gemeente moet de panden aankopen - zijn aanpassingen niet mogelijk. De gemeente stelt zich voor dat op de begane grond een winkelruimte of horeca zal komen en de toe­gang naar de vier bovenverdiepingen. Per verdie­ping kan maximaal 80 m2 vloeroppervlak worden gerealiseerd. De gemeentelijke voorkeur gaat uit naar woningen. Kantoorruimten of hotel worden echter niet uitgesloten. Wat de architectuur betreft wordt het volgende op­gemerkt: "Het is natuurlijk toegestaan op de locatie een gebouw van baksteen met ramen en een kroon­lijst te maken. Wellicht is het interessanter een meer modernistische en minimalistische architectuurtaal toe te passen". Het College van Burgemeester en Wethouders is in­middels akkoord gegaan met het Aanpakvoorstel en het bijbehorende krediet van f 442.000. De keuze om al dan niet in oude stijl terug te bouwen wordt over­gelaten aan de toekomstige opdrachtgever.

Frans Amende

(Uit: Binnenstad 155, december 1995)