Agenda

Excursies en lezingen

Zaterdag 21 maart. Vondelingen. Het Aalmoezeniersweeshuis van Amsterdam, 1780-1830

Een vondeling is heden ten dage groot nieuws vanwege de zeldzaamheid ervan. Nederland wordt een of hoogstens twee keer per jaar opgeschrikt door zo'n bericht. Dat aantal is niet altijd zo laag geweest. In de zeventiende eeuw werden er in Amsterdam zoveel kinderen op straat achtergelaten, dat een apart weeshuis voor deze verlaten kinderen nodig was. In de Franse tijd, rond 1800, was de armoede groot. Gevolg was een schrikbarende toename van het aantal vondelingen. Zo'n 20.000 werden er opgenomen in het Aalmoezeniersweeshuis. In de eerste levensjaren werden de vondelingen bij een betaalde min in de stad ondergebracht. Een min kon aanvulling op het gezinsinkomen goed gebruiken. Veel minnen kregen maar een keer een aalmoezenierskind in huis. Anderen vingen veel kinderen op en wisten daarmee hun eigen gezin van de hongerdood te redden. Vanwege de hoge sterfte onder de zgn. minnenkinderen kregen de minnen destijds, onterecht, veel kritiek te verduren.
In deze lezing vertelt Nanda Geuzebroek over het Aalmoezeniersweeshuis, een verhaal dat vrijwel verdwenen is uit het collectieve Amsterdamse geheugen. Nanda Geuzebroek was gastconservator van de tentoonstelling in het Stadsarchief over het Aalmoezeniers-weeshuis aan de Prinsengracht -1780-1830 en is auteur van het boek Vondelingen.
Plaats/tijd: Zaterdag 21 maart, Huis De Pinto, Sint Antoniesbreestraat 69, 11.00 uur, inloop 10.30 uur. Prijs 10,- euro voor leden, 15,- voor niet-leden.

Woensdag 8 april. Amsterdam, bijna gesloopt

In de jaren 1960-1970 lag de binnenstad er vervallen bij. De gemeente maakte serieuze plannen om oude buurten te vervangen door moderne woonwijken en grote kantoorgebouwen. Brede autowegen moesten de bewoners en bezoekers van buiten naar het hart van de stad leiden. Daarvoor waren dwars door de oude binnenstad verschillende verkeersdoorbraken gepland. Als al die doorbraakplannen door waren gegaan was het Grachtenmuseum op de Herengracht er bijvoorbeeld niet meer geweest. Gelukkig liep het anders. Buurtbewoners, kunstenaars en monumentenliefhebbers kwamen in de loop van de twintigste eeuw tegen het gemeentebeleid in actie voor het behoud van hun stad en wisten deze voor sloop te behoeden en weer te herstellen.
Walther Schoonenberg, secretaris van onze vereniging, schreef hier een boek over, dat eind februari verschijnt: Amsterdam, bijna gesloopt. Tijdens deze lezing neemt hij ons mee in het verhaal over de wederopbouw van de Amsterdamse binnenstad.
Na afloop van de lezing kunt u in het Grachtenmuseum de gelijknamige tentoonstelling bekijken, die tot stand is gekomen in samenwerking met de VVAB.
Plaats/tijd: Woensdag 8 april, Grachtenmuseum, Herengracht 386, 16.00 uur, inloop 15.30 uur. Prijs 10,- euro voor leden, 15,- euro voor niet-leden.
LET OP: De toegang tot het museum is niet bij de prijs inbegrepen: neem a.u.b. uw museumkaart mee!

Zaterdag 25 april. Verdwenen Joodse Scholen

In opdracht van de Duitse bezetter werden in augustus 1941 alle Joodse kinderen uit de Amsterdamse scholen verbannen. De Gemeente richtte toen aparte scholen op, uitsluitend voor Amsterdamse kinderen van 'Joodschen bloede'; dat waren er ruim 7.000. Halverwege september 1941 openden de Joodse kleuterscholen, lagere scholen, een Mulo, een Hbs en een Lyceum, in totaal 24. Twee jaar later, tegen de zomer 1943 waren ze alweer ontvolkt; leerlingen en hun Joodse leerkrachten waren allemaal verdwenen in de onderduik of in de kampen.
Deze geschiedenis is een van die treurigheden die in het geheugen van Amsterdam zijn weggezakt, maar de meeste van die schoolgebouwen staan er nog. Sinds 2024 hebben ze allemaal een herinneringstegeltje aan de gevel met een QR-code die linkt aan het verhaal van die school op de site verdwenen-joodse-scholen.nl. Aart Janszen heeft daar zo'n 100 kleine verhalen gepubliceerd over al die Joodse scholen en schooltjes in Mokum en de Mediene. Daar staat ook zijn studie De ontjoodsing van het onderwijs in de bezettingsjaren waar hij graag en uitvoerig over komt vertellen in zijn lezing.
Plaats/tijd: Zaterdag 25 april, Keizersgrachtkerk, Keizersgracht 566, 11.00 uur, inloop 10.30 uur. Prijs 10,- euro voor leden, 15,- euro voor niet-leden.

Geurt Brinkgreve-lezing Sjoerd Soeters

Op 1 november sprak architect en stedenbouwkundige Sjoerd Soeters de jaarlijkse Geurt Brinkgreve-lezing uit. Voor hen die het gemist hebben, volgt nog een uitgeschreven tekst. Hieronder is de presentatie te downloaden.

Soeters begon in 1979 als zelfstandig architect in Amsterdam en kwam na tien jaar 'architectuur' tot het inzicht dat een stad niet enkel wordt gemaakt door losse gebouwen. Voortaan zou hij zich in de eerste plaats met stedenbouw bezighouden. Daaruit is een reeks plannen voortgekomen, zoals die voor het Java-eiland, Sluseholmen in Kopenhagen, Holland Park in Diemen en - op verzoek van de VVAB - een alternatief plan voor de Sluisbuurt. Zijn uitgangspunten ontleent hij aan de stedenbouwkundige principes van de historische stad. In zijn lezing hamerde hij erop altijd eerst een plan voor de openbare ruimte te maken. Om een prettige stad te laten ontstaan, met ruimten waar men elkaar kan ontmoeten, dient de (verkeers)ruimte volgens hem 'gekrompen' te worden en besloten door bebouwing.

[Presentatie] (PDF-bestand)